SALAS
Catedral de San Martiño

Catedral-de-San-Martino

Aínda que hai discrepancias sobre a data de inicio das obras de construción, é seguro que o altar maior foi consagrado no 1188, como consta no documento que, xunto coas reliquias de San Martiño, traídas desde Tours, foi gardado nunha das cinco columnas que lle servía de soporte. Parecen suscitar menos polémica as datas do seu remate (1218-48). Malia que ten base románica, a catedral medra coa historia e ao ritmo da cidade que a alberga, e chega a ter ata catro consagracións, a última en 1966.

Hai tres espazos que non deben pasar inadvertidos para o visitante: a capela do Santo Cristo, construída entre os séculos XVI e XVIII, na que destaca o baldaquino que acolle a figura do Crucifixo. é esta unha imaxe gótica que, segundo a tradición, é unha das copias que Nicodemo fixo de Xesús morto cando o baixou da cruz. A capela é coma un xoieiro, recuberta de madeira policromada con ornamentación vexetal, columnas salomónicas e relevos da Paixón.

O Pórtico do Paraíso merece tamén especial atención por ser unha das obras máis fermosas da catedral. Da primeira metade do século XIII, foi comparado, con desvantaxe para el, co de Compostela. Para algúns ten valores propios de idealización e serenidade na tradición gótica de obras francesas e burgalesas. é a transcrición en pedra do bíblico Xuízo Final, explicado dun xeito moi minucioso.

O retablo do altar maior é do século XVI, de Cornielis de Holanda, decorado con escenas da vida de Xesús, a Virxe e San Martiño. Destacan as 36 figuras de pequena talla colocadas entre as columnas. Están pintadas de branco e representan santos e personaxes do Antigo Testamento ataviados e cubertos seguindo a moda flamenga do 1500.

Igrexa de Santa María de Gracia do Castelo de Monterrei

Do século X son as primeiras noticias que se teñen dunha fortificación sobre un outeiro que daba ao val do Támega. O conxunto, entón castro de Baronceli, atopábase dentro das terras que pertencían ao mosteiro de Celanova. O castro era unha peza chave na estratexia defensiva na fronteira meridional de Galicia e xa aparece en documentos do século XIV como castelo militar.

A igrexa foi construída a finais do XIII por privilexio de Alfonso X ao mosteiro de Celanova. O templo consta dunha sola nave con cuberta de madeira rematada nunha ábsida rectangular con bóveda de cruzaría. A través dun arco gótico e polo lateral sur accédese á chamada Capela dos Condes de Monterrei, cuberta cunha bóveda nervada que se asenta sobre cuatro columnas. As imaxes da Anunciación que van encima dos capiteis son de pedra policromada como o retablo de finais do XIII ou principios do XIV que preside o espazo e que representa a un Cristo sedente mostrando as cinco chagas e rodeado por esceas da Paixón baixo un doselete gótico.

A portada oeste e a torre campanario son do XVII, pero aínda se conserva unha interesante fachada románica na cara que dá ao patio do pazo. Baixo un arco apuntado e tres arquivoltas adornadas con motivos xeométricos, a imaxe de Cristo preside o tímpano. Rodeando á figura, os relevos dunha ave devorando un animal, un boi e o Agnus Dei.

Durante séculos o castelo é testemuña de loitas polo poder, revoltas e ata unha ocupación portuguesa. No 1474, cando Sancho Sánchez de Ulloa recibe o título de conde de Monterrei, as obras que se emprenden non ocultan a pretensión de converter o condado no máis importante de Galicia aproveitando a decadencia da casa de Lemos. A Torre da Homenaxe e o pazo son os grandes proxectos edificativos destes anos e unha mostra da riqueza da propiedade. A primeira imprenta de Galicia instálase en Monterrei e dela sae, no 1494, o Misal Auriense o libro galego máis antigo editado.

A partir da desamortización todo o conxunto se abandonou ata que en 1931 foi declarado Monumento Nacional. Na actualidade, o pazo forma parte da rede de Paradores de España.

Pazo Dos Oca Sarmiento – Liceo de Ourense

No século XVI a cidade de Ourense comeza a desenvolverse. O cabido e o corrixidor patrocinan a construción de edificios administrativos que se engaden ás novas edificacións residenciais da xerarquía eclesiástica e familias importantes. Estas novas casas-pazo érguense nas proximidades da catedral, principalmente ao norte da vila. Os Oca Sarmiento aséntanse en Ourense a finais do século XV e constrúen, entre o 1500 e o 1525, a súa casa na rúa Nova, que era unha das vías polas que a cidade medieval empezaba a se desbordar.

No ano 1863 neste edificio instálase o Liceo Recreo Orensano. Unha nacente sociedade urbana está xurdindo nun Ourense que na primeira metade do século XIX aínda carecía de luz eléctrica. Unha burguesía con inquedanzas promove a creación de asociacións culturais que pretenden impulsar o desevolvemento urbano e educar a poboación. Neste contexto un grupo de artesáns e profesores funda no ano 1850 o Recreo de Artesanos de Orense. Tras diferentes localizacións, establécense neste inmoble en 1870.

Da antiga distribución do pazo pouco queda. En sucesivas ampliacións elimináronse os cuartos, a cociña, a bodega e todos os elementos propios dunha vivenda do século XVI. Queda da edificación orixinal a fachada de dúas plantas con portada sinxela e catro balcóns que dan á rúa. Tamén se mantén do pazo primitivo o patio renacentista, antigamente sen cubrir, que articula o espazo ao seu arredor e que é o protagonista da construción. Os dous pisos orixiniais están separados por unha arquitrabe sostida por columnas poligonais na parte baixa, que no primeiro corpo son de fuste cilíndrico. Os capiteis son xeométricos e, a xeito de decoración, colócanse nos ángulos escudos coas armas da familia e unha pétrea cadea labrada que percorre todo o patio á maneira de friso. Os murais que decoran a planta inferior son do século XIX de gusto folclorista e rexionalista propio da época.

O Liceo foi ata ben entrado o século XX o centro vital do Ourense cultural e social. Ciclos de conferencias, lecturas poéticas, concertos; personaxes da cultura ourensá, galega, española; acontecementos e recordos que contribúen a crear a atmosfera cálida que aínda conserva o inquedo espírito alentador daquela época.

Museo Arqueolóxico Provincial

Museo-Arqueoloxico-Provincial

Algúns autores como Ferro Couselo afirman que no soar que agora ocupa o Museo Arqueolóxico, durante séculos coñecido como “pazo, torres e curral do bispo”, existía xa en época romana un praetorium e que foi desde sempre o centro do poder na primitiva cidade de Ourense. Con todo, baseándonos só nos restos atopados e debido á reutilización dos elementos construtivos e ás sucesivas remodelacións, non se pode determinar con certeza a función e o carácter do edificio que aquí había.

É da época xermánica posterior unha cimentación que apareceu na praza da Madalena e que podería cadrar cunha construción posiblemente fortaleza ou sede episcopal no tempo en que os reis suevos converteron Ourense ao cristianismo.

O papel central que vai ter na trama urbana adivíñase xa no século XI. Cando a cidade non contaba cunhas eficaces murallas de defensa, o pazo converteuse nunha fiable fortaleza. Durante os seguintes anos, e desde que en 1122 o bispo pasa a ocupar o señorío da cidade, o edificio chega a ter ata seis torres defensivas e un curral de patios

e campos interiores. Xa cun poder simbólico e real convértese nun importante eixe no límite xusto entre a antiga poboación romana ao sur e a cidade medieval que medraba cara ao norte.

As revoltas Irmandiñas do século XV botaron abaixo as torres que daban sobre a rúa da Barreira e o pobo ocupou para uso comercial o espazo do curral que quedou como territorio aberto. Durante todo o século XVI empeza a minguar o dominio do bispo en favor da autoridade civil, e no ano 1628 renuncia ao señorío sobre Ourense.

A reforma barroca do XVIII suprime o aspecto defensivo do edificio para convertelo nunha construción aberta e cun carácter palaciano. Na fachada que dá á Praza Maior, un balcón sobre ménsulas enriba dun monumental escudo episcopal historiado substitúe as antigas arcadas.

O edificio do pazo adquírese para Museo Arqueolóxico no ano 1951 e no ano 2002 pecha as portas para unha remodelación que continúa 13 anos despois.

Igrexa de Santa Eufemia A Real do Norte

En Potosí, e no ano 1607, o indiano celanovés Domingo de Araújo outorga no seu testamento parte dos seus bens para que a orde dos dominicanos se estableza na súa terra. Ata 1645, ano da súa chegada, o convento dos franciscanos era o único que existía na cidade e os irmáns do santo de Asís non facilitaron o seu asentamento na vila.

A nova comunidade enriqueceu a vida cultural e relixiosa de Ourense albergando unha cátedra de moral e outra de filosofía, ademáis dunha importante biblioteca. Os frades ocuparon un soar cara á parte norte, preto dunha das portas da cidade, na rúa chamada da Corredoira, hoxe rúa Santo Domingo.

A traza da igrexa é obra de Melchor de Velasco de planta de cruz latina e con claras influencias, na organización dos espazos interiores, do modelo xesuítico. A disposición das capelas, entre as pilastras da nave, servía ás necesidades de congregación de fieis no novo culto contrarreformista e era a máis idónea para as necesidades litúrxicas que xurdiron no Concilio de Trento. O interior e o exterior do templo destacan pola sobriedade, que acredita a crenza de que está inacabado debido ás limitacións económicas na construción.

O paso dos anos enriqueceu o interior que se foi cubrindo, a partir do século XVIII, con obras e retablos de notable valor. Destaca o da capela maior, adicado á nosa señora do Rosario, obra do escultor Francisco de Castro Canseco co seu gusto barroco polas columnas salomónicas, a decoración de follas de palmeiras e as cabezas de querubíns.

Desde a Idade Media tiña sé na catedral a parroquia de santa Eufemia. No século XVIII a nova localización será no templo dos xesuítas logo da expulsión da compañía da cidade. Cando a igrexa de San Domingos perde o carácter conventual, despois da desamortización, decídese dividir a antiga parroquia. O templo dominicano acolle unha delas no século XIX e pasa a chamarse de santa Eufemia a Real do Norte.

O edificio conventual foi derrubado a principios do século XX logo de ser empregado para diferentes usos. No seu lugar álzase actualmente a Delegación Provincial de Facenda.

  • Lamas Carvajal 11 – 32005  Ourense – Ourense
Santa María a Real de Xunqueira de Ambía

Xunqueira de Ambía naceu e medrou ao carón do mosteiro e da colexiata. A lenda relata a aparición da Virxe nunha lagoa de xuncos do lugar e consta, xa no século IV, a existencia dunha ermida na súa honra que foi obxecto da devoción popular. Gonzalo Froila e a súa muller Ilduara, parentes de san Rosendo, fundan no ano 955 un convento familiar nestas terras.

No 1150 os cóengos regulares de santo Agostiño reciben de Afonso VII o mosteiro e as terras e establecen alí o señorío e priorado de Xunqueira de Ambía. O dominio beneficiouse de doazóns de particulares en terras e privilexios e da súa proximidade a un dos camiños de peregrinación a Santiago: a Vía da Prata.

Na portada románica figura o ano 1164 que se vén considerando como o da inauguración da igrexa, cando aínda estaban sen completar arcos formeiros, rosetón e teitos. O templo, de tres naves sen cruceiro, remátase na primeira metade do século XIII con cuberta na nave central a dúas augas de transición ao Gótico. Os arcos cegos da ábsida e o triunfal son elementos máis antigos que testemuñan a súa orixe románica.

A etapa de maior esplendor e máis reformista do conxunto vai do século XVI ao XVII. O prior Alonso de Piña foi o gran renovador do mosteiro e o que propicia o nacemento da vila de Xunqueira de Ambía ao permitir poboar con veciños e vivendas o lugar. Baixo o seu mandato reedifica a igrexa e constrúe o claustro, levanta a casa prioral e refai o hospital para pobres e peregrinos. Tamén dota o templo dun retablo renacentista e un coro. El é quen encarga o primeiro órgano, obra de Bernal Díaz, no ano 1536. O actual, do século XVIII, é o terceiro e foi realizado en Compostela polo mestre Manuel González Maldonado con caixa de Juan Sanmartín de la Serna.

Filipe II anexiona o priorado á diocese de Valladolid definitivamente no ano 1619 e esta data marca o comezo da súa decadencia. Tras a desamortización de 1837, a colexiata pasa a ser igrexa parroquial e a casa prioral convértese en pazo de verán dos bispos de Ourense.

Teatro Principal

teatro-principal

Santiago Sáez Pastor decidiu construír na década de 1830 o Teatro Principal, na rúa da Paz, antiga rúa dos Zapateiros. Ao parecer, foi unha especie de vinganza porque venderon o palco que el tiña reservado, nun día de función, no vello teatro.

Levantou o novo no lugar onde tiña a súa vivenda e o seu negocio, un banco. O edificio foi un pequeno teatro “á italiana”, é dicir, cun patio de butacas e palco na planta baixa, tres pisos de palcos e escenario. O teito con decoración vexetal e xeométrica. A parte que daba á rúa tiña planta baixa, que era o vestíbulo do teatro, e catro alturas que se destinaban a vivendas.

Foi, durante bastantes anos, o único teatro público da cidade e o lugar de ocio máis selecto. Era o centro da vida social e cultural e nel houbo concertos, zarzuelas, obras teatrais, bailes, mitins,…O poeta Zorrilla leu os seus versos no Principal, Concepción Arenal e Emilia Pardo Bazán participaron nun concurso literario e personaxes

como Calvo Sotelo ou Gil Robles organizaron nel importantes actos políticos.

No 1912 o cine chega a Ourense e o Teatro Principal, tres anos despois, proxecta a súa primeira película, Viva el Rey, nunha sala remodelada e adaptada ás novas necesidades. Na transición pechouse e estivo a piques de desaparecer. “Trátase de salvar o Principal” foi a consigna dun grupo encabezado por artistas, profesores, arquitectos e xente da vida pública ourensá, que logrou que a remodelación comezara a principios dos anos 80. O Teatro Principal reinaugurouse en 1992.