SALAS
Catedral de San Martiño

Catedral-de-San-Martino

Aínda que hai discrepancias sobre a data de inicio das obras de construción, é seguro que o altar maior foi consagrado no 1188, como consta no documento que, xunto coas reliquias de San Martiño, traídas desde Tours, foi gardado nunha das cinco columnas que lle servía de soporte. Parecen suscitar menos polémica as datas do seu remate (1218-48). Malia que ten base románica, a catedral medra coa historia e ao ritmo da cidade que a alberga, e chega a ter ata catro consagracións, a última en 1966.

Hai tres espazos que non deben pasar inadvertidos para o visitante: a capela do Santo Cristo, construída entre os séculos XVI e XVIII, na que destaca o baldaquino que acolle a figura do Crucifixo. é esta unha imaxe gótica que, segundo a tradición, é unha das copias que Nicodemo fixo de Xesús morto cando o baixou da cruz. A capela é coma un xoieiro, recuberta de madeira policromada con ornamentación vexetal, columnas salomónicas e relevos da Paixón.

O Pórtico do Paraíso merece tamén especial atención por ser unha das obras máis fermosas da catedral. Da primeira metade do século XIII, foi comparado, con desvantaxe para el, co de Compostela. Para algúns ten valores propios de idealización e serenidade na tradición gótica de obras francesas e burgalesas. é a transcrición en pedra do bíblico Xuízo Final, explicado dun xeito moi minucioso.

O retablo do altar maior é do século XVI, de Cornielis de Holanda, decorado con escenas da vida de Xesús, a Virxe e San Martiño. Destacan as 36 figuras de pequena talla colocadas entre as columnas. Están pintadas de branco e representan santos e personaxes do Antigo Testamento ataviados e cubertos seguindo a moda flamenga do 1500.

Santa María de San Clodio de Leiro

Foi no século VI cando a lenda di que monxes de san Clodio de León, fuxidos das persecucións arianas, fundaron o mosteiro nestas terras. As primeiras probas da súa existencia son de 928, data do documento polo que se establece unha comunidade mixta con carácter familiar neste lugar.

A incorporación á orde beneditina cara ao ano 1158 e, máis tarde, á observancia cisterciense dan paso ao seu período de maior esplendor nos séculos XV e XVI, cunha comunidade próspera dedicada ao cultivo dos viñedos e á explotación agrícola. Despois da desamortización no 1836, san Clodio pasa a empregarse, durante anos, para diversos usos militares e municipais. A finais do século XIX, volverá ser habitado polos bieitos, pero despois de case cen anos, e ameazando ruína, de novo é desocupado.

O mosteiro tiña na Idade Media un claustro que foi desmontado para levantar os actuais Procesional e da Portería, dos séculos XV e XVI. As amplas estruturas son de planta cadrada e comunícanse coa igrexa por medio dunha escaleira cuberta con bóveda de cruzaría estrelada.

No lugar onde existiu unha primitiva edificación prerrománica, érguese a igrexa, único vestixio medieval que se conserva. Posiblemente construída a finais do século XII, é de planta basilical de tres naves e tres ábsidas. De estilo tardorrománico, apréciase a transición ao Gótico na amplitude da capela maior, nos arcos apuntados das naves e na importancia dos rosetóns. A estrutura apenas se modificou e os cambios foron meramente estéticos. De carácter funcional, foron a substitución da antiga cuberta de madeira pola actual e a construción do coro alto de gusto barroco.

A decoración mural da ábsida central, que permanecía oculta tras o retablo maior, foi descuberta e restaurada hai apenas cinco anos. As pinturas son de temática relixiosa con escenas da Crucifixión, o martirio de san Sebastián e o Xuízo Final. Está datada nos séculos XVI e XVII.

O mosteiro foi declarado Monumento Histórico Artístico Nacional en 1931. Cando nos anos noventa do século XX a Xunta de Galicia e unha cadea hoteleira acometen o proxecto de restauración, o deterioro do conxunto parecía inexorable. Despois dunha acertada recuperación, o primeiro hotel-monumento galego abre as portas no ano 2000.

Igrexa de Santa María Nai

No lugar no que agora se ergue esta igrexa do século XVIII, existiu, segundo se di, un templo construído polos suevos convertidos ao cristianismo despois de que San Martiño de Tours obrase o milagre de curar o fillo do rei Carriarico, que, ao parecer, tivo corte en Ourense. O primitivo edificio, que era por entón a catedral da cidade, foi arrasado nas sucesivas incursións normandas e árabes e reconstruíuse no ano 1084, como reza na inscrición que se conservou na porta norte.

Cando se fixo a nova catedral no século XII, a igrexa quedou reducida a capela funeraria e en 1722 foi derrubada porque ameazaba ruína.

O templo actual benefíciase da perspectiva que lle dá a escalinata que sae da praza Maior. Acaroado polo sur ao antigo pazo episcopal e polo norte á bela praciña da Madalena, álzase coa súa planta dunha soa nave e transepto, sobre o que se ergue unha cúpula. A fachada barroca de tres corpos acolle catro dobres columnas que se cre pertenceron á antiga edificación sueva.

A titular da igrexa é Santa María que ten unha representación no centro do retablo do altar maior. A imaxe sedente de factura barroca retrátaa como unha señora ricamente adornada co Neno no colo. O día de Pascua é levada en procesión ata a capela do Santo Cristo da catedral.

Igrexa de Santiago das Caldas

As Caldas foi un dos asentamentos que, na época romana, prosperaron no contorno do poboado de agricultores que daquela era a cidade de Ourense.

Consta a existencia dunha capela mozárabe chamada Santa Catarina de Reza Vella, na Alta Idade Media, e tense coñecemento da formación, cara aos séculos XI-XII, dunha parroquia da que aparecerán datos ata o ano 1639.

A parroquia das Caldas tiña un templo románico do século XVI que, xunto coa reitoral, atopábase moi preto do actual cemiterio das Caldas, nas ribeiras do Miño. Aínda que se reformaron no século XVII pronto quedaron pequenos para atender as necesidades da poboación e xa, a finais do século XIX, estaban en estado ruinoso.

No ano 1905, o bispo Eustaquio Llundain y Esteban encárgalle a José María Basterra, arquitecto da diocese de Bilbao, a construción do novo templo parroquial. O 30 de xullo de 1910 colócase a primeira pedra na Avenida das Caldas.

O edificio levantouse segundo o gusto historicista da época. O gótico e a súa lixeireza e luminosidade foi o seu modelo. Os elementos estruturais básicos son o arco apuntado, a bóveda de crucería e os arcobotantes, que lle dan a esta igrexa a imaxe característica exterior.

A fachada presenta unha soa torre central, típico esquema das igrexas construídas por Basterra.

En 1919 encárgase a Maximino Magariños, imaxineiro relixioso compostelán, o retablo. Ten estrutura de portada gótica con policromía dourada na que todo é filigrana oxival e adáptase perfectamente ao estilo do templo. Os relevos das rúas laterais representan escenas da vida do patrón da igrexa: Santiago Apóstolo. Na parte baixa, un Crucifixo do Cristo do Perdón; no piso superior, unha escultura de gran tamaño en madeira do Apóstolo.

Igrexa de Santa María de Augas Santas

Vila romana, sauna castrexa, forno de cremación, templarios e ritos iniciáticos; os petróglifos, a auga, a pedra e as árbores; a lenda, a tradición e a historia. A crenza relixiosa sitúa no castro de Armeá e no seu contorno o martirio de santa Mariña no século II. O lugar estivo habitado dende época castrexa e aínda no tempo da romanización, e posiblemente funcionaba como espazo de culto precristián.

A memoria do sitio de enterramento da mártir perdeuse co paso do tempo e a inestabilidade da época. As primeiras noticias do levantamento dunha capela son do século IX, durante o reinado de Alfonso II, quen mandou construíla para protexer as reliquias e establecer un lugar de culto onde naquel momento estaba asentado un núcleo de poboación. A actual igrexa foi comenzada no século XII polos cóengos regulares de santo Agostiño en románico tardío. É de planta basilical con tres naves que rematan en tres ábsidas semicirculares visibles ao exterior. A fachada, con apariencia de fortaleza, está dividida en tres rúas que se corresponden con cada unha das naves. Tanto a portada como as ábsidas están decoradas con rosetóns que lle dan luz ao templo.

Piares con columnas adosadas e arcos de medio punto separan as naves no interior e por encima deles ábrese un falso triforio. O espazo está cuberto cun artesonado de madeira do século XV. Na nave sur está o camarín debaixo do que se atopa a lousa que contén os restos de santa Mariña. O baldaquino, elevado sobre un baseamento de granito, foi restaurado recentemente. Unhas columnas sosteñen o entaboamento con cuberta abovedada en tres tramos debaixo do cal está a imaxe da santa, flanqueada por dous anxos, coa palma do martirio, a cruz nunha man e o dragón ou serpe grande aos seus pes. Remata o conxunto un pequeno cimborrio barroco cunha escultura de san Miguel que o coroa.

No exterior, unha das fontes que segundo a lenda brotaron milagrosamente da terra nos lugares nos que a cabeza de santa Mariña caeu despois da súa decapitación. Outro dos mananciais está dentro da capela de santo Tomé incluído no recinto do Pazo Episcopal que a partir do século XVII pasou ao servizo do bispo de Ourense e se empregou como residencia de verán.

Teatro Principal

teatro-principal

Santiago Sáez Pastor decidiu construír na década de 1830 o Teatro Principal, na rúa da Paz, antiga rúa dos Zapateiros. Ao parecer, foi unha especie de vinganza porque venderon o palco que el tiña reservado, nun día de función, no vello teatro.

Levantou o novo no lugar onde tiña a súa vivenda e o seu negocio, un banco. O edificio foi un pequeno teatro “á italiana”, é dicir, cun patio de butacas e palco na planta baixa, tres pisos de palcos e escenario. O teito con decoración vexetal e xeométrica. A parte que daba á rúa tiña planta baixa, que era o vestíbulo do teatro, e catro alturas que se destinaban a vivendas.

Foi, durante bastantes anos, o único teatro público da cidade e o lugar de ocio máis selecto. Era o centro da vida social e cultural e nel houbo concertos, zarzuelas, obras teatrais, bailes, mitins,…O poeta Zorrilla leu os seus versos no Principal, Concepción Arenal e Emilia Pardo Bazán participaron nun concurso literario e personaxes

como Calvo Sotelo ou Gil Robles organizaron nel importantes actos políticos.

No 1912 o cine chega a Ourense e o Teatro Principal, tres anos despois, proxecta a súa primeira película, Viva el Rey, nunha sala remodelada e adaptada ás novas necesidades. Na transición pechouse e estivo a piques de desaparecer. “Trátase de salvar o Principal” foi a consigna dun grupo encabezado por artistas, profesores, arquitectos e xente da vida pública ourensá, que logrou que a remodelación comezara a principios dos anos 80. O Teatro Principal reinaugurouse en 1992.